نشریات دانشجویی تریبون جنبش دانشجویی آذربایجان

محسن شیرانی

مقدمه

نشریات دانشجویی به عنوان تریبونی برای بیان عقاید و آراء دانشجویان و بلندگویی برای بیان مسائل و مشکلات درون دانشگاهی و در سطحی وسیع تر در سطح جامعه مطرح هستند.

انتشار یک نشریه دانشجویی در حقیقت زمینه مناسبی برای ابراز وجود و عرض اندام پتانسیلهای دانشجویی در یک دانشگاه است و رسالت اصلی این نشریات، روی آوردن به تامین ملی و در نهایت ترویج عقلانیت، هدایت و راهنمایی برای از بین بردن مشکلات و استفاده از عقل جمعی است.

می توان گفت که مهم ترین وجه تمایز نشریات دانشجویی از دیگر نشریات موجود در جامعه، جوفکری حاکم بر نشریات است نشریات دانشجویی نباید آنقدر عامه پسند باشند که هر فردی در سطح جامعه را با هر توان علمی راضی نگه دارد، بلکه نشریات دانشجویی باید با پرهیز از کوته بینی و سطحی نگری به مسائل بپردازند در این بین نشریات باید با دوری جستن از جنجالهای مختلف روزمره ضمن استقلال فکری و رعایت بی طرفی، به نقد منصفانه موضوعات و مسائل موجود پرداخته و با استفاده از پشتوانه دانشگاهی باید به چالش کشاندن مشکلات به ارائه راهکارهای پیشنهادی بپردازند هر نشریه باید دو جنبه را در برگیرد اول اینکه نشریه دانشجویی مباحث مربوط به همان دانشکده را مطرح نماید با توجه به اینکه معمولاً مباحث دانشگاهی در سلسله مراتب اداری و بروکراتیک قرار می گیرد و اقتدار اساتید در انتشار آن موثر است لذا ممکن است بعضی از بحث ها کلیشه ای شوند ولی نشریات دانشجویی آن الزامات و بوروکراسی سفت و سخت نشریات دانشگاهی را ندارند و می توانند بحثهای تخصصی جدید را بدون ترس و واهمه منتشر کنند جنبه دوم نشریات دانشجویی، بعد روشنفکری آن است یعنی این نشریات مسائل اجتماعی، اقتصادی و سیاسی جامعه را صرف نظر از حوزه تخصصی خودشان مورد بررسی و نقد قرار دهند نشریه دانشجویی خوب، نشریه ای است که روی هر دو جنبه کار کند چرا که هر دوی این جنبه ها کلیشه شکن بوده و برای رشد آگاهی دانشجویان و سایر اقشار جامعه می باشند.

نکته ای که نباید از نظر دور داشت این است که حفظ استقلال نشریه دانشجویی از اهمیت بسیاری برخوردار است ارتباط میان نشریات و متولیان امور در جامعه مقوله ای است که در دنیا مرسوم است و می تواند کارکردهای زیادی داشته باشد. یک موسسه یا ارگان می تواند با حمایت مالی به تولید نشریه کمک کند و آن را تشویق نماید چون تولید کلمه و نشریه یک کار بنیادی است در واقع آن موسسه به طور غیرمستقیم به گسترش فرهنگ کشور کمک کرده است. انتشار هر شماره نشریه دانشجویی یعنی موفقیت، چرا که سرشت آنها انجام یک کار مشترک با هدفی خوب است. نباید از پایین بودن تیراژ نشریات دانشجویی ناراحت بود چرا که نشریات دانشجویی می خواهند موثر باشند و همین نقطه عزیمت این نشریات است نشریات باید بتوانند خودشان را بیان کنند و همین مهم است تیتراژ، چاپ، توزیع و مسائلی مانند آن، موضوعات بعدی هستند.

نشریات دانشجویی، قومیت ها و اقوام

در این مورد نگاه عمیق و فرهنگ سازی مسئولان نشریات دانشجویی نقش مهمی دارند دانشگاه ترکیبی از قومیتها و فرهنگ است که به ناگاه در کنار هم و به ناچار در فرهنگی غالب قرار می گیرند.

چنین موقعیتی برای دانشجویی که کودکی و نوجوانی را در یک فرهنگ و جوانی را در فرهنگی دیگر به سر می برد می تواند باعث آشفتگی هویت و عدم تعلق شود چنین فردی هرگز نمی تواند منشاء خلاقیت و انگیزش اجتماعی شود این مسئله اهمیت دانشگاه را به عنوان بزرگترین کانون برخورد فرهنگ ها مشخص می کند (در این مورد دانشگاه هنوز بیشتر از اینترنت کانون برخورد فرهنگ هاست چرا که افراد در آن فقط باهم گفتگو ندارند بلکه باهم زندگی می کنند) در چنین محیطی نشریات غالب فارسی زبان یا بخشی از مخاطب خود را از دست می دهند و به حاشیه نشینی بیشتر زبان های قومی وگویش­ها  آسیملاسیون سایر اقوام  در فرهنگ و زبان قوم فارس کمک می کنند.

حمایت از نشریات قومی به حفظ هویت محلی دانشجویان کمک می کند و این خود در بسط و استحکام هویت ملی موثر خواهد بود چرا که هویت ملی از هویت بومی و قومی تشکیل یافته است.

رویکرد نشریات دانشجویی

تفکر دانشجو انتقادی است؛ انتقاد نسبت به هر آنچه که به نظرش ناموزون آید و این لازم دانش+جو بودن است. در محیط دانشگاه چرا مطرح است و پاسخ به چراهای بیشمار؛ نشریات دانشجویی نیز مملو است از چراهای گوناگون. با توجه به پارامترهای فوق، می توان نتیجه گرفت که نشریات دانشجویی آذربایجانی که در دانشگاه های مختلف منتشر می شوند، نشریات کاملی هستند؛ چرا که سوالات بسیاری را پیش روی خواننده قرار می دهند و دور از انصاف بود اگر این نشریات را به عنوان چکیده و عصاره افکار انتقادی ملت آذربایجان محسوب ننماییم.

ویژگی نشریه دانشجویی آذربایجانی به ویژگی دانشجوی آذربایجانی برمی گردد. نگاه پاک، شفاف و آزاد اندیش دانشجو، موضوع مطالب منتشر شده در این نشریات در کنار توجه به مسائل دانشگاهی، توجه خاص به مسائل فرهنگی، اجتماعی و سیاسی منطقه آذربایجان می باشد. این نشریات می توانند با طرح سوال و ارائه تحلیل نسبت به مسائل زیر، با توجه به عدم اهتمام جدی مسئولین محلی و حتی کشوری، در ارائه راه حل پیش قدم شوند (به هر حال، یک دانشجوی فهیم آذربایجانی حداقل بیش از هر مسئول غیربومی با معضلات منطقه خود آشناست) :

1-اقتصاد آذربایجان (باتوجه به پتانسیل های موجود، چگونه می توان وضعیت اسفبار اقتصاد آذربایجان را بهبود بخشید؟/ حوزه اقتصاد و مدیریت)

2-مشکلات اجتماعی آذربایجان (طلاق، آمار بالای بیکاری و اعتیاد، که این موارد با توجه به فرهنگ آداب و رسوم مردم آذربایجان چگونه قابل پیشگیری هستند؟/ حوزه علوم اجتماعی)

3-روشهای علمی پیشگیری و درمان بیماریهای خاص منطقه بیشترین میزان مرگ و میر در آذربایجان بخصوص در منطقه اردبیل در اثر سرطان معده و مری است./ حوزه پزشکی)

و دهها سئوال دیگر که تقریباً تمامی شاخه های علوم را در برمی گیرند. در کنار این فعالیتها می توان نقاط ضعف این شرایط را در چند حوزه بررسی کرد.

روند شکل گیری نشریات دانشجویی آذربایجانی

اولین جرقه انتشار در نیمه دوم دهه 70 زده شد. دان الدوز و اولین نشریه دانشجویی آذربایجانی در دانشگاه محقق اردبیلی منتشر شد. همزمان در تهران به سبب آزادی نسبی موجود در آن نشریاتی چون چیچک (علوم پزشکی تهران)،  اویرنجی (امیرکبیر)، چاغری (خواجه نصیر)، منتشر شدند و پس از آن نیز نشریات اردم، دوزگون خبر، ائل سسی، بیرلیک، حیدربابا، آراز، ایشیق، ساو و… قدم به میدان گذاشتند، در منطقه آذربایجان علیرغم خفقان موجود و نبود آزادی کامل جهت بیان نظرات، نشریاتی همچون یورد، یارپاق، ائلچی، بایقوش، آراز، خان ننه، سحر و باریش (تبریز)، چنلی تئل(میانه)، باخیش، اولدوز، بولود و گونش(ارومیه)، صاباح و ساوالان(اردبیل)، آینا، (ابهر) سس و شهریار (زنجان)، نسیم(مرند)، توپراق(خوی)، بیرلیک(مراغه)، ایلدیریم(همدان)، آراز(قزوین)، شروع به کار کرده و حتی در سایر شهرها نیز نشریاتی چون قوپوز(گیلان)، سهند، دان اولدوز، شهریار(اصفهان)، کیملیک(سنندج)، گئرچک (مازندران) و اولدوز(بیرجند) منتشر شدند. روند شکل گیری نشریات آذربایجانی جدید هنوز هم ادامه دارد.

نشریات آذربایجانی را می توان در 2 نسل طبقه بندی کرد : نشریات منتشر شده در زمان برگزاری اولین فستیوال نشریات دانشجویان آذربایجانی نسل اول محسوب می شوند و نشریاتی را که پس از برگزاری این فستیوال و با درس آموختن از نقاط ضعف و قوت نشریات نسل اول انتشار یافتند می توان نشریات نسل دوم نامید.

نشریات نسل دوم عبارتند از ائلچی، گونش، آذربایجان گونشی، آذر، سونمز(جامعه)، اوزلوک، چالقی، نوآوران، آینا، خزر، آرتا، ستارخان (تبریز)، اویانیش،‌ یول بیر، تانسو، یاشیل، بولود، اولکه (ارومیه)، سایان، ساوالان، سحر، گوی، یورد، خزر(اردبیل)، آختاریش(سراب)، اولدوز(اراک)، سونمز(بناب)، ارکین (ایلام)، یول، هارای، گله جک، سارای، هارای (ادبی)، بیرلیک، گونش، یاغیش، یاشاییش، یاشماق، اولوس، یورد (تهران)، بارپاق(کرج)، آرازسسی، زنگان سوزلری، یاشار، قیزیل اوزن (زنجان)، بولود(مهاباد)، کوی شهریار، یاشیل یول، توپراق(خوی)، چنلی بئل، باتی(سولدوز/نقده)، بیرلیک یولو، بولوت(همدان)، تانیش و قارتال(گرمی)، دان یئلی (خیاو/مشگین شهر)، ایشیق یول(قوشاچای)، آنایوردی(یزد)، چالیش (مرند)، یئنی باخیش (قزوین) و …

بررسی محتوایی نشریات دانشجویی آذربایجان

لزوم انعکاس مسائل و مشکلات رایج در سطح جامعه، در کنار توجه به مسائلی از قبیل علوم اجتماعی، ادبیات،‌فرهنگ و … از مشخصه های اصلی مطالب این نشریات است.

مطالب زیر در نشریات نسل اول نمود بیشتری داشتند :

1-پدیده مهاجرت و فرار مغزها و سرمایه از آذربایجان    2- نقد احزاب و گروههای سیاسی ایران    3-نقد و بررسی تئوری گفتگوی تمدنها   4-بررسی سیر تحول دموکراسی در ایران      5-ادبیات آذربایجان    6-تاریخ آذربایجان    7-نقد و بررسی محتوای برنامه های صدا و سیما    8-بررسی سیرفکری حاکم بر مطبوعات     9-کالبد شکافی حرکت ملی آذربایجان با تکیه بر نقش جنبش دانشجویی حرکت ملی   10-زبان شناسی و زبان تورکی    11-ایجاد بستر برای شروع گفتمان مدنی میان ملل ایرانی   12-بازشناسی هویت جمعی    13-اهمیت زبان مادری و …

نشریات نسل دوم نیز در کنار توجه به این مسائل، به موضوعات مهمی چون جهانی شدن توجه خاصی داشتند :

1-جهانی شدن و حقوق بشر  2-جهانی شدن و جنبه های مختلف هویت   3-جهانی شدن و قومیتها   4-جهانی شدن و فرهنگ های منطقه ای   5-جهانی شدن و زبان مادری   6-جهانی شدن و اقتصاد و …

در این بین نشریاتی چون سحر، بایقوش، گونش، هارای، یاشماق در زمره نشریات ادبی قرار می گیرند. این نشریات با بهره گیری از خلاقیت دانشجویان در خلق آثار بدیع ادبی بزبان تورکی، ترجمه متون تورکی به فارسی و انگلیسی ترجمه آثار ادبی معاصر به زبان تورکی از زبانهای آلمانی، انگلیسی، روسی و حتی ژاپنی به غنای ادبیات آذربایجانی کمک شایانی کردند. این نشریات علاوه بر انتشار شماره های عادی خویش به مناسبتهای خاص ادبی ویژه نامه هایی منتشر می نمودند. نشریه بایقوش (ویژه نامه نشریه آفتاب) با انتشار ویژه نامه (یئنی ادبیات آنلاییشما) گام محکمی در راه اعتلای ادبیات معاصر آذربایجانی برداشت. معرفی شاعران جوان و مصاحبه با شخصیت های ادبی معاصر، از جمله فعالیتهای این نشریات ادبی بود. در زمینه ترجمه آثار ادبی، نشریه یاشیل یول(خوی) با انتشار اوزل سای با عنوان «دونملیک ادبیات درگیسی» سهم خود را در غنای ادبیات ترجمه به نحو شایسته ای ادا کرد می توان گفت که انتشار نشریه یاشماق با توجه به نوآوریهای بسیار در آن قدم محکمی را راه اعتلای ادبیات معاصر و مدرن آذربایجان توسط دانشجویان برداشته شد.

با انتشار نشریه یول فقدان تریبونی که فعالیت آذربایجانی بتوانند به آسانی و سهولت با آن ارتباط برقرار کنند برطرف شد. این نشریه که به صورت هفته نامه و در دانشگاه تهران منتشر می شد با ارائه سبک های خاصی در اطلاع رسانی، توانست مخاطبان بسیاری را جذب کند. این نشریه نیز نزدیک به 10 ویژه نامه یا اوزل سای که مهترین آن انتشار اوزل سای به مناسب 21 آذر- یاد بود حکومت ملی آذربایجان و فرقه دموکرات آذربایجان به رهبری سید جعفر پیشه وری – بود. این ویژه نامه بیان کننده نقاط تاریک و ناگفته این واقعه بود که متاسفانه با بغض و غرض از سوی نویسندگان و مورخان شوونیست مورد جعل و تخریب قرار گرفته بود و توانست این حادثه مهم را با استناد به مدارک تاریخی کالبدشکافی کند. انتشار این نشریه پس از 64 شماره از سوی دانشگاه متوقف شد.

فعالترین بخش در انتشار ویژه نامه ها، آبتام یا مرکز تحقیقات مجمع دانشگاهیان آذربایجانی بود که در موضوعاتی همچون آذربایجان شهرلر تانیتیم توپلانسیی، آذربایجان قادینی، فدرالیسم در ایران، آذربایجان و یک قرن جنایات ارامنه، 9 سوال و جواب در مورد ادعای ارامنه مبنی بر قتل عام ارامنه دولت ترکیه عثمانی، و … به انتشار اوزل سایی همت گماشت.

انتشار ویژه نامه های 9 سوال و جواب درباره 24 آوریل، آذربایجان و یک قرن جنایات ارامنه، مبین این نکته مهم بود که این نشریات علاوه بر نگاه حاضر به مسائل آذربایجان ایران، نگاه موشکافانه ای نسبت به مسائل جمهوری آذربایجان و کشورهای منطقه دارند. این ویژه نامه ها با بررسی قتل عام مسلمانان توسط ارامنه در یک صد سال اخیر و هم چنین قتل عام مردم مظلوم قاراباغ، خوجالی و … طی مناقشه قره باغ به بازشناسی این حوادث کمک ارزنده ای کرد.

انتشار ویژه نامه ها ترکها  و ایران از سوی آبتام و استقبال فوق العاده از این ویژه نامه در خور توجه بود در این ویژه نامه نویسنده با استفاده از نثری روان اقدام به بررسی و تشریح مسئله ترکها در ایران نموده بود.

در زمینه موسیقی آذربایجانی نیز تشریفات دالغا و چالقی در دانشگاههای علم و صنعت و تبریز منتشر می شدند که با بهره گیری از دانشجویان متخصص در زمینه موسیقی غنی آذربایجان و جهان، خلا موجود در بررسی علمی موسیقی آذربایجانی در سطح جامعه و دانشگاه را تا حدودی پر کرده اند.

ایام و مناسبتهای جهانی نیز در نشریات دانشجویی آذربایجانی نیز نمود خاصی دارد؛ بعنوان نمونه روز جهانی زبان مادری (21 فوریه) برای اولین بار در سطح ایران توسط نشریه سایان در دانشگاه پیام نور اردبیل به عموم معرفی گردید. این نشریه 3 زبانه (تورکی، انگلیسی، فارسی) به مسائل خاصی توجه دارد که مقالات آن مورد استفاده مطبوعات سراسری نیز قرار می گیرد.

ترجمه مقالات مربوط به حوزه علوم اجتماعی، زبان شناسی و … از نشریات معتبر اروپایی و آمریکایی و هم چنین اینترنت نیز مورد توجه نشریات بوده و هست.

نقش بانوان دانشجو در نشریات دانشجویی‌ آذربایجان

پس از انتشار دان اولدوز به عنوان اولین نشریه دانشجویی در دانشگاه محقق اردبیلی که سردبیری آن بر عهده  بانوان دانشجو بود و اکثر شورای نویسندگان این نشریه نیز متشکل از بانوان آذربایجانی بودند حضور این قشر در فعالیت های دانشجویی روز به روز بیشتر گردید مشارکت این قشر عظیم در انتشار نشریات حائز اهمیت و در خور توجه می باشد به عنوان نمونه نشریه سارای که توسط دانشجویان آذربایجانی دانشگاه الزهرا منتشر می شود نمونه بارز حضور این قشر در فعالیتهای دانشجویی و به ویژه انتشار نشریه دانشجویی می باشد این نشریه که تاکنون 5 شماره از آن منتشر شده است. بیانگر نگاه دقیق و موشکافانه این قشر موثر و فعال جامعه  به مسائل آذربایجان
می باشد از 5 شماره نشریه 3 شماره به صورت ویژه نامه با همکاری آبتام و با عناوین فرش آذربایجان، 9 سئوال و جواب درباره ادعای نسل کشی ارامنه توسط دولت ترکیه عثمانی و مقالات ارائه شده در کنگره ستارخان منتشر شده و مورد استقبال خوانندگان قرار گرفته است.

این نشریه علاوه بر انتشار مداوم در جشنواره های نشریات نیز حضوری فعال داشته است پس از حضور در ششمین جشنواره نشریات دانشجویی اسفند 83 مشهد و اولین جشنواره موضوعی نشریات دانشجویی آذر 84 تهران این نشریه موفق شد در بخش مقاله موفق به کسب لوح تقدیر اثر برتر شود.

مشکلات نشریات دانشجویی آذربایجان

با توجه به علمی بودن اکثر مطالب مندرج در نشریات دانشجویی و استقبال خوانندگان و تاثیرگذاری این نشریات بر افکار جامعه گاه باعث واکنش در سطح دانشگاه و حتی خارج از دانشگاه می شد. در برخی موارد باعث لغو امتیاز مجوز نشریات شده و مشکلات
عدیده ای را برای دست اندرکاران نشریات فراهم می کرد.

چنانچه مجوز انتشار نشریات دانشجویی ائلچی (تبریز)، نسیم(آزاد مرند)، دان اولدوز(اردبیل)، جامعه و آذر(آزاد تبریز)، آینا (ابهر) از سوی دانشگاه توقیف شد. نشریه بولود (آزاد مهاباد) نیز برای مدت یکسال توقیف شد نشریات سحر، گوی (آزاد اردبیل) یول (تهران) نیز توقیف گردیدند.

طی سال 84 نشریه دانشجویی آراز طی ویژه نامه ای به تبیین جنبش دانشجویی آذربایجان پرداخت و به دلائل مغایر با آئین نامه نشریات دانشجویی لغو امتیاز گردید نشریه قیزیل اوزن دانشگاه زنجان پس از انتشار ویژه نامه لغو امتیاز شد و حتی مدیر مسئول و عضو هیئت تحریریه آن نیز برای مدتی زندانی شد نشریه سایان به بهانه واهی برای مدت یکسال نتوانست انتشار خویش را پی بگیرد.

پس از اهانت روزنامه دولتی ایران به ملت آذربایجان و اعتراضات گسترده ای از سوی اقشار ملت آذربایجان علیه این اقدام نژاد پرستانه (تریبون رسمی دولت) صورت گرفت . قشر دانشجو به عنوان قلب تپنده حرکت ملی آذربایجان در این مورد نیز پیشقدم گردید . با گسترش موج اعتراضات برخوردهای قهری و خارج از قانون با نشریات دانشجویی نیز گسترده تر گردید چنانچه در عرض دو ماه (خرداد و تیر 85) نشریات اویانیش، بولود و یاشیل (دانشگاه ارومیه) ، سارای (دانشگاه الزهرا) و یورد (دانشگاه تربیت معلم تهران) توقیف شدند. مدیر مسئول و سردبیر نشریه قزل اوزن (زنجان)  به جرم انتشار ویژه نامه عباس لسانی (فعال آذربایجانی) دستگیر و زندانی شدند.

مدیر مسئول نشریه دانشجویی سحر (دانشگاه آزاد اردبیل)  در جریان اعتراضات به کاریکاتور اهانت آمیز دستگیر و بیش از دو ماه زندانی شد. مدیر مسئول و سردبیر نشریه توقیف شده گوی (دانشگاه آزاد اردبیل) به  همراه اعضای هیئت تحریریه بازداشت و زندانی شدند.

مدیر مسئول نشریه زنگان سوزلری پس از انتشار نشریه مورد بازجویی قرار گرفت نکته قابل توجه در مورد این برخوردها، منحصر به فرد بودن این گونه اقدامات در مقابل انتشار نشریات دانشجویی آذربایجانی می باشد. در کنار برخوردهایی خارج از قانون با این نشریات در محیط دانشگاه و خارج از آن نظیر مطالعه مطالب نشریه قبل از چاپ نشریه، عدم اختصاص کمک مالی به نشریات ایجاد جو منفی در دانشگاهها علیه دست اندرکاران نشریه و مطالب مندرج در این نشریات از جمله مشکلات پیش روی نشریات در راه انتشار بوده و هست. با اینکه به صراحت در بودجه فرهنگی دانشگاهها اختصاص بودجه برای نشریات دانشجویی در نظرگرفته شده است، اعطای کمک مالی از سوی برخی دانشگاهها مشروط مبنی بر عدم توجه به مسائل روز در کنار توجه خاص به مواردی که برای خوانندگان تکراری شده است و این گونه مطالب در نشریات نسل اول به کرارت بچاپ رسیده و انتشار مجدد این گونه مطالب در نشریات دانشجویی نمی تواند دلیل منطقی داشته باشد  و می توان ادعا کرد که تسلط اندک دست اندرکاران نشریات به مسائل روز دلیل این امر می باشد.

برگزاری فستیوالها و جشنواره ها

در یک فضای رقابتی سالم همچون جشنواره، نشریات دانشجویی ضعیف تر با نشریات قوی به لحاظ مطالب، فرم و شکل ظاهری مواجه شده و سعی می کنند تا سطح کیفی ارتقا دهند. همچنین این جشنواره ها می توانند روشهای جدید تهیه و انتشار مطالب را به دانشجویان نشان دهند. خلاقیت و نوآوری در برگزاری این جشنواره ها و دادن جنبه آموزشی به آنها می تواند باعث موثرتر شدن آنها گردد.

برگزاری هفت جشنواره سراسری و ده جشنواره منطقه ای در کنار 2 فستیوال نشریات دانشجویان آذربایجانی، فرصت مناسبی را برای نشریات شرکت کننده در آنها فراهم کرد تا با نقاط ضعف و قوت خویش آشنا شوند. هرچند در جشنواره سراسری و منطقه ای مطالب تورکی نشریات مورد داوری و ارزیابی قرار نمی گیرند و در داوری نگاه منصفانه ای به مطالب این نشریات نمی شود، لیکن نشریاتی چون سحر(علوم پزشکی تبریز)، کیملیک (دانشگاه کردستان) سایان (پیام نور اردبیل) سارای (الزهرا- تهران) و گوی (آزاد اردبیل)، اویرنجی(امیرکبیر)، اویانیش(ارومیه) و … علاوه بر شرکت مستمر در این جشنواره ها، به علت کیفیت مطالب موفق به کسب جوایز متعدد شده اند در آخرین جشنواره سراسری (اولین جشنواره موضوعی نشریات دانشجویی کشور) که آذر 84 در دانشگاه تهران برگزار شد که از بین نشریات دانشجویان آذربایجانی فقط نشریات سارای (الزهرا)، سایان (پیام نور اردبیل) گوی(آزاد اردبیل) حضور داشتند که در بخش میراث فرهنگی و گردشگری موفق به کسب جوایز متعدد شدند تا آنجا که نشریه سایان موفق شد رتبه دوم نشریه برتر را به خود اختصاص دهد.

حضور در این جشنواره در کنار تجربه اندوزی برای نشریات، امکان تبادل افکار و اندیشه و تعامل با سایر اقوام را فراهم می آورد و با شرکت در نشستهای تخصصی که با حضور مسئوولین وزارت علوم و حتی شخصیتهای برجسته سیاسی برگزار می شود می توان مشکلات و مسائل موجود در سطح منطقه را به گوش آقایان (هرچند مشکلات موجود در منطقه دست پخت همین حضرات می باشد) رسانید.

برگزاری اولین فستیوال نشریات دانشجویان آذربایجانی در خرداد سال 80 با شرکت نزدیک به 30 نشریه، علاوه بر امکان آشنایی دست اندرکاران این نشریات با یکدیگر، به تشکیل انجمن صنفی نشریات دانشجویان آذربایجانی انجامید که متاسفانه مجوز لازم از سوی وزارت علوم صادر نگریدد. انتشار ویژه نامه مشترک نشریات توسط مجمع دانشگاهیان آذربایجانی نیز برای اولین بار در تاریخ مطبوعات ایران صورت گرفت.

انتشار منظم نشریات دانشجوئی آذربایجانی و استقبال خوانندگان از مطالب مندرج در این نشریات، موجب گسترش کیفی و کمی این نشریات شد؛ چنانکه در دومین فستیوال دانشجویان آذربایجانی که به همت انجمن ادبی تورکی دانشگاه بوعلی سینا و مشارکت نشریات دانشجویی ایلدیریم و بیرلیک یولو میسر گشت، نزدیک به 80 نشریه مشارکت داشتند. تشکیل کانون نشریات دانشجویی آذربایجانی نیز گام مثبتی در جهت شناساندن جایگاه این نشریات و دفاع از حقوق قانونی و صنفی این نشریات بوداما علیرغم پی گیریهای بسیار شورای مرکزی مجوز لازم از سوی وزارت علوم، تحقیقات و فن آوری صادر نگردید و این امر باعث شد که مرجعی برای حمایت از نشریات دانشجویی آذربایجانی وجود نداشته باشد.

رویکرد جدید : نشریات الکترونیک ، روزنامه نگاری سایبر و بلاگ

محدودیتهای آزادی بیان که به عنوان چالشی جدی در نشریات سنتی مطرح است، در فضای سایبر تا حدود زیادی برطرف شده است. نشریات الکترونیک دارای قابلیتهایی منحصر به فرد، منجمله هزینه کمتر و در نتیجه استقلال عمل و ماهیت ساختارشکنانه هستند. نشریات سنتی از نظر آزادی بیان قابل کنترل ترین نشریات نیز هستند. در عین حال و برخلاف تصور عموم، فضای سایبر هم از جمله قابل رویت ترین محیط هاست؛ زیرا به محض اتصال کاربر به شبکه و حتی پس از قطع تماس، امکان ردیابی دقیق او وجود دارد.

عمده ترین مزیت سایتها و نشریات الکترونیک، ارائه اخبار لحظه ای است. امروزه دیگر کمتر مخاطبی برای پیگیری حوادث مهم منتظر روزنامه ها می ماند. مزیت دیگر این نشریات تعامل و ارتباط نزدیکتر نویسندگان و خوانندگان آنهاست، به این صورت که مخاطب می تواند پس از خواندن مطلب به سرعت و سهولت نظر خود را از طریق ایمیل یا جعبه های پیام به دست اندرکاران نشریه منتقل نماید.

ارتباط دوسویه و صمیمانه در روزنامه نگاری سایبر قابل قیاس با رسانه های سنتی که در آنها ارتباط نشریه و مخاطبان یکسویه و اصطلاحاً از بالا به پائین است، نمی باشد. از مزایای دیگر نشریات الکترونیک عدم محدودیت فضای مطالب (به شرط داشتن فضای هاستینگ کافی) است. به خاطر ماهیت خاص محیط سایبر و حضور هزاران سایت و نشریه الکترونیک، فعالیت در این حوزه بسیار رقابتی و انرژی بر است.

کم حوصلگی و تنوع طلبی مخاطبان باعث شده تا مدت زمانی که آنان به مرور هر یک صفحه از نشریه یا بلاگ اختصاص می دهند بسیار کم باشد؛ بنابراین نویسندگان سایبر می توانند با کاستن از حجم مطالب، خوانندگان را به مطالعه آنها ترغیب نمایند و نیز با قرار دادن لینکهای متناسب، دنیایی از اطلاعات مرتبط با هر خبر را در اختیار خوانندگان خویش قرار دهند. همچنین در صورتیکه این نشریات به مسائلی مثل چیدمان مطالب در صفحات و بالاخص صفحه اول، به روز کردن مستمر و پاسخ به علایق و انتظارات خوانندگان توجه کامل نداشته باشند، به سرعت مخاطبان خود را از دست می دهند. طراحان وب نیز باید از به کار بردن روشهایی که سرعت بالا آمدن صفحات وب را کند می کند پرهیز می نمایند، حتی در صورتیکه این روشها مزایایی نیز داشته باشند؛ زیرا برای یک نشریه الکترونیک هیچ مزیتی بالاتر از جلب و حفظ مخاطب نیست (استاندارد جهانی حداکثر زمان انتظار برای بالا آمدن یک صفحه وب موجود 20 ثانیه است که با خطوط مخابراتی فعلی ایران بسیار رویائی به نظر می رسد). در نهایت، ایجاد یک سایت می تواند ضمن معرفی بهتر نشریه، موجب برقراری ارتباط سریع بین منابعی با علایق مشترک شود. امروزه تحت روند جهانی شدن و با بهره گیری از شبکه های مختلف ماهواره ای و اینترنت، می توان از هر رویدادی در چهار گوشه جهان مطلع گردید. به گفته مک لوهان، در دهکده جهانی می توان با کلیه وقایع مختلف آشنا شد[1]. به این ترتیب، وظیفه دانشجویان و صاحبان نشریات سنتی در مورد حضور در شبکه جهانی اطلاعات مشخص می شود. هر دانشجوی آذربایجانی می تواند و می بایست با آشنائی و تسلط یافتن تدریجی بر کامپیوتر و علی الخصوص اینترنت، همچنین اصول اولیه تهیه خبر و گزارش و مهمتر از همه زبان انگلیسی، به عنوان تریبونی برای انعکاس مشکلات در سطح منطقه و جهان عمل نماید. چرا که در عصر شبکه ها و انفجار اطلاعاتی، مقابله با سانسور اخبار آذربایجان و سایر ملل ایرانی- توسط مطبوعات و صدا و سیما که تحت سیطره تفکرات شوونیستی و نژادپرستانه صورت می گیرد- با بهره گیری از اینترنت و شبکه های ماهواره ای امری ضروری و ممکن می نماید.

منابع :

1-   کارکردهای نشریات دانشجوئی، دکتر علی اصغرکیا

2-   روزنامه نگار کیست؟، ام.وی. کاماس

3-   شماره مشترک نشریات دانشجوئی آذربایجان

4-   تیتر یک- ویژه نامه اولین جشنواره سراسری موضوعی نشریات دانشجویی کشور.

5-  روزنامه همشهری ، شماره 3315، 2 اسفند 82

 

www.dustaq.blogsky. com www.haqqimiz. blogfa.com

اعلام احکام بازداشت شدگان حوادث خرداد ماه آدربایجان در قوشاچای

احکام بازداشت شدگان خرادماه قوشاچای(میاندوآب)اعلام شد  شعبه 101 جزایی دادگستری قوشاچای(میاندوآب) حکم 27 تن از بازداشت شدگان حوادث خرداد ماه آذزبایجان در این شهر را اعلام  کرد.بر اساس این حکم محسن فرامرزی، شاهرخ فرامرزی ، علی سلطانی ، بهبود قلی زاده ، جلال کرددریلو ، علی رازی ، احمد جدی ،  یوسف شکریان به پرداخت پنج میلیون ریال جریمه نقدی و مقصود فتحی ، مهدی بازمانی  ، امیر آقازاده ، ولی ظهرابی ، طهماسب جودت ، حاتم رستمی وند ، میر سجاد موسوی ، نادر امانی ، رضا امیری ، اکبر علیپور، امیر سققی ،اکبر شیری، میلاد توکلی ، وحید قوی بازو ، آرش پایکار ، بهکام محمدی ، صمصام محمدی وش ، آرش تدین وحسین پور حسین به پرداخت دو میلیون ریال جزای نقدی بدل از حکم حبس وشلاق با احتساب ایام بازداشت محکوم گردیدند.همچنین دادگاه عباس خیالی نژاد و نوید مخلص  و توحید رستمی از اتهامات وارده تبرئه کرد. لازم به ذکر است که این افراددر طی سلسله اعتراضات مردم آذربایجان به چاپ کاریکاتور موهن در روزنامه ایران بازداشت گردیده بودند وسپس به قید وثیقه یا کفالت آزاد گردیده بودند تصویر حکم: http://img.majidonl ine.com/thumb/ 40904/1.jpg http://img.majidonl ine.com/thumb/ 40905/2.jpg

"بوز قوردلار" و "مان قوردلار"

حسین فیض‌الهی وحید

بزرگ‌ترین نسل‌کشی سده بیستم میلادی

هالوکاست واقعی در ایران 

پژوهش جدید محمدقلی مجد

تاریخ دو سده اخیر ایران سرشار از حوادث مهمی است که به دلیل فقر تاریخنگاری معاصر مسکوت یا ناشناخته مانده است. تاکنون درباره قحطی بزرگ سال‌های 1917-1919 میلادی در ایران چیز زیادی نمی‌دانستیم و اهمیت و جایگاه بزرگ این حادثه را در تعیین سرنوشت جامعه ایران، به‌ویژه صعود دیکتاتوری پهلوی، نمی‌شناختیم. اینک به همت دکتر محمدقلی مجد می‌توانیم با نخستین پژوهش جدّی درباره این حادثه سرنوشت‌ساز آشنا شویم

محمدقلی مجد محققی برجسته و پرکار است. پیش‌تر سه اثر ارجمند او را معرفی کرده بودم. این سه کتاب در موضوعات زیر بود: سیاست تقسیم اراضی کشاورزی در دوران محمدرضا پهلوی، رضا شاه و غارت ایران، غارت آثار باستانی ایران در دوره رضا شاه. انتشارات دانشگاهی آمریکا اخیراً چهارمین پژوهش دکتر مجد را منتشر کرده است: قحطی بزرگ و نسل‌کشی در ایران، 1917-1919

دکتر مجد، بر اساس اسناد غنی موجود در مرکز اسناد ملّی ایالات متحده آمریکا (نارا)، تصویری هولناک از ایران در سال‌های جنگ اوّل جهانی و پس از آن  به دست داده است. اسناد علنی شده دولت آمریکا درباره دوره تاریخی فوق، که در این کتاب دکتر مجد برای نخستین بار عرضه می‌گردد، ثابت می‌کند که بزرگ‌ترین نسل‌کشی سده بیستم میلادی در ایران رخ داد و ایران بزرگ‌ترین قربانی جنگ اوّل جهانی بود. طبق تحقیق دکتر مجد، در طول سال‌های 1917-1919 بین هشت تا ده میلیون نفر از مردم ایران در اثر قحطی یا بیماری‌های ناشی از کمبود مواد غذایی و سوءتغذیه از میان رفتند و جمعیت ایران به شدت کاهش یافت

محمدقلی مجد به بررسی علل این قحطی نیز پرداخته و دولت بریتانیا را به عنوان عامل و مسبب اصلی این نسل‌کشی بزرگ تاریخ شناسانده است. قحطی در زمانی رخ داد که ایران در زیر سلطه ارتش اشغال‌گر بریتانیا بود. در آن زمان، ایران تأمین‌کننده اصلی مواد غذایی و سیورسات مورد نیاز ارتش بریتانیا در منطقه به‌شمار می‌رفت و بخش مهمی از محصولات کشاورزی ایران به‌وسیله ارتش بریتانیا و پیمانکاران آن خریداری می‌شد. این سیاست سبب کاهش شدید مواد غذایی در ایران شد. عجیب‌تر اینجاست که ارتش بریتانیا مانع از واردات مواد غذایی از بین‌النهرین و هند و حتی از ایالات متحده آمریکا به ایران می‌شد. در حالی‌که در بین‌النهرین (عراق) و هند وفور غله وجود داشت، در میانه این دو سرزمین، ایران از کمبود غله در رنج بود. در این سال‌ها، دولت بریتانیا ایران را از درآمدهای نفتی خود نیز محروم کرد. به‌طور خلاصه، به تعبیر دکتر مجد، بریتانیا از قحطی و نسل‌کشی در ایران به عنوان ابزاری برای سلطه بر سرزمین ما بهره برد

عجیب اینجاست که، به‌رغم گذشت سال‌ها، تاکنون درباره این قحطی بزرگ و شگفت‌انگیز و تأثیر آن در سرنوشت تاریخی ایران پژوهشی منتشر نشده و این حادثه عظیم به‌کلی مسکوت مانده و به یکی از رازهای بزرگ سده بیستم بدل شده بود. قحطی بزرگ سال‌های 1917-1919 در ایران را می‌توان «هالوکاست واقعی» دانست. بی‌تردید، شناخت این حادثه مدهش بر نگرش پژوهشگرانی که درباره علل عقب‌ماندگی ایران در سده بیستم و ریشه‌های صعود دیکتاتوری پهلوی و پیامدهای آن کار می‌کنند، تأثیر عمیق بر جای خواهد نهاد

برخی از فصل‌های این کتاب به شرح زیر است:

مقدمه؛ قحطی بزرگ 1917-1919: گزارشی بر بنیاد اسناد؛ هالوکاست واقعی: کاهش جمعیت ایران در سال‌های 1914-1919؛ تخریب و غارت روس‌ها؛ محروم کردن ایران از مواد غذایی: خرید سیورسات به‌وسیله انگلیسی‌ها؛ محروم کردن ایران از پول: اختناق مالی ایران به‌وسیله بریتانیا.

چندی پیش مصاحبه مفصلی با محمدقلی مجد انجام دادم که به زودی متن کامل آن در شماره 25 فصلنامه تاریخ معاصر ایران منتشر خواهد شد. دکتر مجد در مصاحبه فوق درباره این کتاب و موانع فراوانی که در راه انتشار آن ایجاد شد چنین گفت:

«پس از اتمام کتاب جدیدم دربارۀ غارت آثار باستانی و عتیقه ایران طی سال‌های 1925-1941، از نوامبر 2001 کار بر روی تحقیقی را آغاز کرده‌ام دربارۀ تاریخ ایران در زمان جنگ اوّل جهانی. این بار هم متوجه شدم که اسناد وزارت خارجه آمریکا در این زمینه بسیار گسترده و مفید است ولی طی این سال‌ها کمترین توجهی به آن‌ها نشده است. اولین کتاب من دربارۀ این حوزه پژوهشی با عنوان زیر منتشر خواهد شد: قحطی بزرگ و نسل‌کشی در ایران طی سال‌های 1917-1919. قرار است این کتاب در پائیز 2003 منتشر شود

یافته‌های من در این زمینه واقعاً شگفت‌انگیز است و در داوری تاریخی ما تحول بزرگی ایجاد خواهد کرد. بزرگ‌ترین فاجعه نسل‌کشی قرن بیستم در کشور ما، ایران، اتفاق افتاده است.

طبق اسناد آمریکایی، در سال 1914 جمعیت ایران بیست میلیون نفر بود که در سال 1919 به یازده میلیون نفر کاهش یافت. توجه بفرمایید. یعنی حدود 8 الی ده میلیون نفر از مردم ایران از گرسنگی و بیماری‌های ناشی از کمبود مواد غذایی و سوءتغذیه مردند. در اسناد آمریکایی مدارک مستندی دربارۀ این تراژدی بزرگ انسانی وجود دارد. چهل درصد از مردم ایران طی دو سه سال قلع‌و‌قمع و نابود شدند. تنها در سال 1956 بود که ایران توانست به جمعیت 20 میلیونی سال 1914 برسد

عجیب‌تر از همه نقش بریتانیا در این فاجعه است. قحطی بزرگ در زمانی اتفاق افتاد که سراسر ایران در اشغال نظامی انگلیسی‌ها بود. ولی انگلیسی‌ها نه تنها هیچ کاری برای مبارزه با قحطی و کمک به مردم ایران نکردند، بلکه عملکرد آن‌ها اوضاع را وخیم‌تر کرد و سبب مرگ میلیون‌ها نفر از ایرانیان شد. درست در زمانی که مردم ایران به‌دلیل قحطی نابود می‌شدند، ارتش بریتانیا مشغول خرید مقادیر عظیمی غله و مواد غذایی از بازار ایران بود و با این کار خود هم افزایش شدید قیمت مواد غذایی را سبب می‌شد و هم مردم ایران را از این مواد محروم می‌کرد. جالب‌تر این‌که انگلیسی‌ها مانع واردات مواد غذایی از آمریکا، هند و بین‌النهرین به ایران شدند. به‌علاوه، در زمان چنین قحطی عظیمی، انگلیسی‌ها از پرداخت پول درآمدهای نفتی ایران استنکاف ورزیدند. چنین اقداماتی را قطعاً باید جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت به‌شمار آورد. هیچ تردیدی نیست که انگلیسی‌ها از قحطی و نسل‌کشی به‌عنوان وسیله‌ای برای سلطه بر ایران استفاده می‌کردند

به‌رغم اهمیت این کتاب و یافته‌های پژوهشی کاملاً مستند و معتبر آن، من با دشواری بزرگی برای چاپ آن مواجه شدم. بسیاری از ناشرین دانشگاهی آمریکا حتی حاضر نشدند این کتاب را تورق کنند. تجربه من با انتشارات دانشگاه کرنل بسیار روشنگرانه است. این بنگاه انتشاراتی در سال گذشته کتابی دربارۀ نسل‌کشی در رواندا چاپ کرده بود که بسیار شهرت یافت. ولی همین ناشر حاضر نشد حتی کتاب من را ببیند. این نشان می‌دهد که ناشر فوق به کتابی علاقه دارد که نسل‌کشی آفریقائیان سیاهپوست به‌وسیله سایر آفریقائیان را نشان دهد ولی نمی‌خواهد کتابی را منتشر کند مشتمل بر اسنادی که نسل‌کشی مردم ایران را به‌وسیله اروپائیان سفیدپوست (انگلیسی‌ها) نشان می‌دهد. سرانجام، انتشارات دانشگاه دولتی نیویورک حاضر شد کتاب من را بررسی کند. بعد متوجه شدم که این کتاب برای بررسی به افراد زیر داده شده است: دکتر فرهنگ رجایی (مدرس علوم سیاسی در دانشگاه کارلتون کانادا) و دکتر مونیکا رینگر مدرس تاریخ در کالج ویلیام و دبیر اجرایی انجمن موسوم به مطالعات ایرانی

طبعاً انتظار می‌رفت کتابی که بیانگر نسل‌کشی انگلیسی‌ها در ایران در دوران جنگ اوّل جهانی است، علاقه فراوانی را در میان خوانندگان ایرانی و خارجی برانگیزاند. ولی به‌زودی روشن شد که دکتر فرهنگ رجایی و دکتر مونیکا رینگر به‌شدت نگران شده‌اند و می‌خواهند این جنایت عظیم دولت بریتانیا علیه مردم ایران، این بزرگ‌ترین نسل‌کشی قرن بیستم، را بپوشانند. پس از ماه‌ها انتظار، دکتر رجایی اظهار نظر کرد که کتاب تنها بر بنیاد اسناد وزارت خارجه آمریکا نگاشته شده و از اسناد انگلیسی استفاده نشده است. روشن است که من نمی‌توانستم، به دلایلی که شرح دادم، از اسناد انگلیسی استفاده کنم. همانطور که گفتم، اسناد وزارت جنگ و سایر اسناد نظامی بریتانیا دربارۀ ایران سال‌های 1914-1921 هنوز طبقه‌بندی‌شده است و در دسترس محققین نیست و تا پنجاه سال دیگر در اختیار محققان قرار نخواهد گرفت. اسناد علنی شده وزارت خارجه بریتانیا هم حاوی هیچ مطلبی دربارۀ موضوع تحقیق من نیست

ایراد دیگر فرهنگ رجایی به کتاب من حتی عجیب‌تر از مطلب قبل بود. او پیشنهاد می‌کرد که من دوره مجله مذاکرات مجلس طی سال‌های 1917-1919 را مطالعه کنم و افزوده بود که نسخه‌ای از این نشریه در کتابخانه کنگره در واشنگتن موجود است. مسلماً، هر کسی که با تاریخ ایران آشنا باشد می‌داند که مجلس سوّم در نوامبر 1915 تعطیل شد یعنی در زمانی که ارتش روسیه به فرماندهی ژنرال باراتوف به تهران رسید. و اعضای دمکرات مجلس از تهران گریختند. این دوره از مجلس تنها در ژوئن 1921 کار خود را از سر گرفت یعنی زمانی‌که قوام‌السلطنه نخست‌وزیر شد. بنابراین، در دوره تاریخی مورد بررسی من نه مجلس در کار بود نه مجله مذاکرات مجلس

برخورد آن خانم به کتاب من نیز مانند برخورد دکتر فرهنگ رجایی بسیار عجیب بود. دکتر مونیکا رینگر ابتدا با من تماس گرفت و از کتاب ستایش کرد. ولی بعد، پس از ماه‌ها تأخیر، حاضر نشد گزارش مکتوبی در تأیید یا رد کتاب ارائه دهد. من بعداً از طریق مسئولین انتشارات دانشگاه دولتی نیویورک متوجه شدم که وی شفاهاً علیه کتاب من اظهارنظر کرده است. رینگر به‌طرز آشکاری می‌ترسید اظهارنظر خود را مکتوب کند.

خیلی روشن است که هدف فرهنگ رجایی و مونیکا رینگر لاپوشانی جنایات بریتانیا و حمایت از آن است و وفادارانه این امر را دنبال می‌کنند.

ما به‌طور خیلی واضحی با بقایا و بازمانده‌های شصت سال حاکمیت استعماری بر ایران (سال‌های 1919-1979) سروکار داریم. نکته دیگری که من متوجه شدم این است که تأثیر و قدرت آن‌ها در آمریکا مثل بریتانیا نیست. البته، دانشگاه‌های آمریکا و کانادا پر از چنین آدم‌هایی است. یکی از مأموریت‌های آن‌ها جلوگیری از انتشار کتاب‌هایی است که دیدگاهی مغایر با دیدگاه آن‌ها را بیان می‌دارند. این سیستمی است شبیه به سیستم سانسور ساواک در اوج قدرت آن.

خوشبختانه، زمانی‌که فرهنگ رجایی و مونیکا رینگر به این حرکات بی‌معنی دست می‌زدند، ناشر دیگری پیدا شد و علاقه جدّی خود را به کتاب من ابراز داشت و پس از مطالعه و بررسی کتاب، پذیرفت که آن را در پائیز 2003 چاپ کند. به هر حال، تجربه این کتاب برای من و دیگران خیلی هشداردهنده و افشاگر است.»

شنبه، 4 مرداد 1382/ 26 ژوئیه 2003

39یاشلی آذربایجانلی قادین کوسموسا اوچاجاق

ایراندا انقلابدان سونرا غربه مهاجرت ائدن بیر چوخ گونئیلی وطنداشلاری کیمی، انوشه انصاری ده قارداشی ایله بیرلیکده  -1984جو ایلده آمئرکایا کؤچوب و اورادا جورج مئیسون اونیوئرسیتئتی نین ائلئکتروتئخنیکا فاکولته سینه داخیل اولوب. 1988-جی ایلده اونیوئرسیتئتی ائلئکتروتئخنیکا و اینفورماتیکا باکالاوری اولاراق بیتیریب، 1992-جی ایلده ایسه جورج واشینقتون اونیوئرسیتئتینده ائلئکتروتئخنیکا ماگیستری درجه سی آلیب. انصاری قیسا مدتده مختلیف تئلئکوممونیکاسیا شیرکتلرینده مهندیس کیمی اوغورلو کاریئرا کئچیب، همچینین اؤز بیزنئسینی قورماغا باشلاییب.

 
آرتمیا طلای زنده دریاچه ارومیه
علی محمدی
 
مقدمه
دریاچه ها، محدوده های آبی بسته در داخل خشکی ها هستند که دارای وسعت های مختلفی هستند. شیمی آب دریاچه ها تابعی از آب و هوا و سازندهای زمین شناسی اطراف و عرض جغرافییایی است. در این میان دریاچه های شور و موجودات زنده داخل این دریاچه ها بدلیل شرایط خاص خود نسبت به تغییرات محیطی بسیارحساس می باشند. از مهمترین موجودات زنده جانوری در دریاچه های فوق اشباع  از نمک می توان آرتمیا را نام برد.

 
  
تصویر ماهواره ای از دریاچه ارومیه 
 دریاچه ارومیه با 140 کیلومتر طول و 15-50 کیلومتر عرض مساحتی بین 5000 تا 6000 کیلومتر مربع را در شمال­غرب ایران به خود اختصاص داده است. تغییرات مساحت این دریاچه به نوسانات سطح آب دریاچه و توپوگرافی ملایم سواحل آن مربوط است. عمق متوسط دریاچه 6 متر و حداکثر عمق آن 14 متر می­باشد. این دریاچه با ورودی آب 34/56 میلیون مترمکعب در سال، دارای حجم آبی معادل 33 میلیارد متر مکعب است. ارتفاع سطح آب دریاچه از آبهای آزاد 1278 متر می­باشد. این دریاچه توسط کوههایی محصور شده که ارتفاع متوسط آنها به 2500 متر می­رسد.
دریاچه­ارومیه حاوی مقادیر بالایی از یون­های مختلف می­باشد که شوری آب آنرا به بیش از 350 گرم در لیتر می­رساند. کمترین شوری در فصل بهار (217 گرم در لیتر) به دلیل ورودی آب زیاد و بیشترین شوری در اواخر تابستان و اوایل پاییز (350گرم در لیتر) است. ترکیب شیمیایی شوراب دریاچه­ارومیه از نوع سدیم کلرید سولفات است (Shahrabi, 1981). این دریاچه بعنوان منبع معدنی با ارزش اقتصادی و تجدیدپذیر مطرح است.
اکوسیستم دریاچه ارومیه منحصر به فرد بوده و گونه­های محدودی از موجودات شور دوست درآن وجود دارند که شامل نوعی سخت پوست کوچک به نام آرتمیا اورمیانا (ArtemiaUrmiana) و انواعی از  جلبک­های سبز و سیانوباکتری­ها مانند چائتوسروز(Chaetoceros)، مئلوسیرا(Melosira)، اولوا(Ulva)، آستابولاریا (Acetabularia)،فیلوبیوم (Phyllobium) می­باشد. این موجودات با همزیستی جالبی اکوسیستم بسیار حساس و بی­نظیری را در این دریاچه آفریده­اند. تالابهای اطراف دریاچه محل زیست انواع پرندگان بومی و مهاجر می­باشند. اهمیت زیست­محیطی این دریاچه بقدری است که کنوانسیون رامسر، که در سال1349 برگزار گردیده و 120 کشور به آن پیوسته‌اند، 20 تالاب پراهمیت را در دنیا برای حفاظت موکد برگزیده که دریاچه اورمیه یکی از آن جمله است (محمدی،1384).
موقعیت جغرافیایی  و آب و هوا
حوضه آبریز دریاچه­ارومیه با وسعتی برابر52700 کیلومترمربع بخش وسیعی از سرزمین آذربایجان در شمال­غرب ایران را شامل می­شود. دریاچه ارومیه در محدوده طول جغرافیایی 45،5 تا 46 طول شرقی و عرض جغرافیایی37،5 تا 38،15 عرض شمالی قرار دارد.
آب ­و ­هوای آذربایجان و حوضه آبریز دریاچه­ارومیه حد فاصل آب ­و ­هوای مرطوب سواحل خزر و اقلیم نیمه خشک داخلی است. متوسط میزان بارش سالانه 398 میلی­متر بوده که پربارش­ترین ماههای سال از زمستان تا اوایل بهار و خشک­ترین ماههای سال در تابستان قرار دارند. میزان بارندگی در تغییرات سطح آب دریاچه بسیار تاثیر گذار است. با توجه به نمودار تغییرات حداقل و حداکثر تراز آب دریاچه  بین سالهای 1310 تا 1381 می­توان به تاثیر بارندگی در تغییرات سطح آب دریاچه پی­برد. متوسط ارتفاع سطح آب دریاچه در سال 1310 معادل1274 متر بوده که در سال 1374 تا 1279 متر (5 متر) تغییر نمود. در این سال اکثر تاسیسات موجود در سواحل دریاچه به زیر آب رفت (گزارشات داخلی وزارت راه و ترابری).
مهمترین بادهای این حوضه عبارتند از:  مه یئلی یا ماراغا­یئلی (باد مراغه)که در تابستان از شرق به غرب می­وزد. سلماس­یئلی (باد سلماس) در تابستان از سمت شمال- شمال­غرب به سمت جنوب-جنوب­شرق می­وزد. آق­یئل (باد سفید) که در فصل تابستان و زمستان می­وزد و باعث گرم شدن هوا و ذوب یخ­ها می­گردد، دارای جهت جنوب- شمال است.
مهمترین رودخانه­های تغذیه کننده دریاچه­ارومیه عبارتند از: جیغاتی(زرینه رود)، تاتائو(سیمینه رود)، سویوق ­بولاق ­چای، گادارچای، باراندوز­چای، شهر­چای، نازلو­چای، زولا­چای، آجی­چای، صوفی ­چای، موردو ­چای و لیلان ­چای(محمدی،1384) .
بزرگراه شهید کلانتری از باریکترین عرض دریاچه (جزیره اسلامی تا کوه زنبیل) که ١٥ کیلومتر است می­گذرد و دریاچه را به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم می­کند.              

نمودار تغییرات حداقل و حداکثر تراز آب دریاچه ارومیه بین سالهای 1310 تا 1381 (برگرفته از گزارشات داخلی وزارت راه)
 
 
مشخصات فیزیولوژیکی آرتمیا
آرتمیا سخت پوست کوچکی است که در آبهای بسیار شور زندگی می کند و مشخصات ظاهری آن عبارتند از :
 - طول بدن آرتمیای بالغ در گونه دو جنسی 10 میلیمتر و در بعضی از جمعیت های بکرزا به 20 میلیمتر نیز می رسد .
 - دو چشم مرکب پایه دار،  بدنی کشیده، لوله گوارشی کشیده،آنتن های حسی، یازده جفت پای سینه ای، یک جفت چنگک عضلانی (کلاسپر) در ناحیه سر (دومین آنتن) در آرتمیای نر که عامل تمایز آرتمیای نر از آرتمیای ماده است. یک جفت اندام تناسلی نر در ناحیه خلفی و در آرتمیای ماده وجود کیسه تخمی یا رحمی در پشت یازدهمین جفت پای سینه ای
 - آرتمیا از نظر ژنتیکی و تولید مثل به دو شکل در طبیعت دیده می شود:
 1- آرتمیا با تولید مثل جنسی : تولید مثل جنسی به دو روش انجام می گیرد الف) تولید مثل به روش تخمگذاری oviparous ب) تولید مثل به روش زنده زایی ovoviviparous
2- آرتمیا با تولید مثل بکرزایی  parthenogenesis